In 2023 bereikte de mondiale ureumproductie ongeveer 185 miljoen ton, wat een belangrijke mijlpaal betekende voor de kunstmestindustrie. Ureum is zonder twijfel de koning onder de meststoffen. Er wordt vaak gezegd dat het onwaarschijnlijk is dat ureum sterk zal zijn terwijl de rest van de kunstmestmarkt zwak is, en omgekeerd. Hoewel er verschillen kunnen zijn, wordt deze zelden gehandhaafd. De ureumproductie blijft groeien, gedreven door de toenemende vraag naar landbouwproducten, vooral in regio's met een hoge bevolkingsgroei en zorgen over de voedselzekerheid.
De ureummarkt wordt gekenmerkt door enkele grote producerende landen die de mondiale productie domineren. Belangrijke spelers zijn onder meer China, landen uit het Midden-Oosten en Noord-Afrika, Rusland en de VS. Deze landen beschikken over aanzienlijke aardgasreserves, de belangrijkste grondstof voor de productie van ureum, waardoor ze een aanzienlijk kostenvoordeel hebben.
China is bijvoorbeeld niet alleen de grootste producent, maar ook een belangrijke exporteur, die doorgaans tussen de 5-5,5 miljoen ton per jaar levert. Op dezelfde manier benutten landen in het Midden-Oosten hun overvloedige en goedkope aardgas om ureum tegen lagere kosten te produceren, waardoor ze belangrijke spelers op de wereldmarkt worden. De concentratie van de productie binnen enkele regio's en bedrijven suggereert dat deze producenten het potentieel hebben om de marktprijzen te beïnvloeden.
Een oligopolie is een marktstructuur waarin een klein aantal bedrijven aanzienlijke marktmacht heeft, waardoor ze de prijzen kunnen beïnvloeden. Gezien de marktconcentratie bestaat deze mogelijkheid voor ureumproducenten. De acties van grote producenten kunnen, vooral in tijden van marktstress, de mondiale prijzen aanzienlijk beïnvloeden.
De recente vermindering van de ureumexport door China in de eerste helft van 2024, waar het land slechts 220,000 ton exporteerde vergeleken met de gebruikelijke 5-5,5 miljoen ton, duidt bijvoorbeeld op een strategische manipulatie van het aanbod. . Deze scherpe verlaging zou kunnen worden gezien als een poging om de mondiale prijzen te beïnvloeden, vooral als dit in coördinatie met andere grote producenten gebeurt. In dit specifieke geval heeft dit echter het tegenovergestelde effect gehad: de prijsstijgingen zijn eerder in eigen land dan op internationaal niveau onder controle gehouden.
Als belangrijke producenten als China, het Midden-Oosten en Rusland hun productieniveaus zouden coördineren, zouden ze in theorie het aanbod kunnen beheersen en, bij uitbreiding, de marktprijs. Een dergelijke coördinatie zou kunnen bestaan uit het verminderen van de productie in tijden van overaanbod of het verhogen ervan om te profiteren van periodes van grote vraag, waardoor de prijzen in hun voordeel worden gestabiliseerd of zelfs verhoogd.
De vorming van een effectief oligopolie op de ureummarkt staat echter voor verschillende uitdagingen. Ten eerste betekent het mondiale karakter van de markt dat elke collusie samenwerking vereist tussen landen met verschillende economische doelstellingen en binnenlandse behoeften. Hoewel China bijvoorbeeld de export zou kunnen beperken om de internationale prijzen te beïnvloeden, moet het land ook zorgen voor het binnenlandse aanbod om inflatie en problemen met de voedselzekerheid in eigen land te voorkomen.
Ten tweede zouden de toetreding van nieuwe producenten en de uitbreiding van de productiecapaciteiten in andere regio's de macht van gevestigde spelers kunnen verzwakken. Afrika heeft bijvoorbeeld zijn productiecapaciteit vergroot, waarbij landen als Nigeria als belangrijke producenten naar voren zijn gekomen. Deze diversificatie van de aanbodbronnen kan de effectiviteit van elke gecoördineerde inspanning van traditionele producenten verminderen.
Ten derde zou regelgevend toezicht, vooral vanuit importerende landen, een aanzienlijke barrière kunnen vormen. Landen die afhankelijk zijn van de import van ureum kunnen handelsbeperkingen opleggen of alternatieve leveranciers zoeken als zij prijsmanipulatie vermoeden. Bovendien zouden internationale handelsorganisaties dergelijke collusie kunnen beschouwen als concurrentiebeperkend gedrag, dat zou kunnen leiden tot sancties of tarieven die de betrokken producenten zouden kunnen schaden.
Hoewel de geconcentreerde aard van de ureumproductie wijst op de mogelijkheid van oligopolistisch gedrag, beperken verschillende factoren de haalbaarheid van een dergelijke regeling. De behoefte aan binnenlandse stabiliteit, de opkomst van nieuwe producenten en de dreiging van regelgevend ingrijpen maken het moeilijk voor ureumproducenten om een duurzaam en effectief oligopolie te vormen.
